SŁUPKI FORTECZNE CZYLI NIEZAUWAŻANY DROBIAZG

Zapraszamy do lektury o słupkach fortecznych, małego niezauważanego na co dzień przez niemal nikogo drobiazgu. Jakiś tam kawałek szarego, zniszczonego betonu, w ogóle nie godny uwagi. A jest to wyobrażenie przecież głęboko niesprawiedliwe. Słupki są i jest ich całkiem sporo. Na terenie całej dzielnicy jest tych słupków z kilkadziesiąt, a na terenie całego miasta zachowanych jest co najmniej kilkaset, z pierwotnej ilości chyba ok. 2 tysięcy sztuk. Są to słupki różne, w różnych miejscach i w różnym stanie…

Słupki graniczne – proste, betonowe w charakterystycznym kształcie dwóch prostopadłościanów. Mniejszego, nałożonego na większy - szerszy w górnej części z oznakowaniem literowym lub literowo-cyfrowym - z szarego przemysłowego betonu, wysokości około jednego metra. Występujące w górnej części słupków to głównie dwa typy oznakowań dotyczące obszaru związanego z twierdzą tj. FG Festung Gebiet (Obszar Twierdzy) oraz JR Jagd Rayon (Rejon ograniczeń w polowaniu), który informował, że pod żadnym pozorem nie wolno wchodzić na jego teren z bronią np. polując na zwierzynę, bo wartownik miał prawo od razu strzelać. Do niezwykle rzadkich, również pod względem kształtu należą słupki z oznakowaniem FR Festung Rayon (Rejon Twierdzy). Ze względu na zastosowaną na słupkach numerację wytyczały one wokół każdego obiektu jego ściśle określoną i oznakowaną granicę.

 

Bardzo rzadki słupek FR w okolicy Fortu Przyczółek Mostowy

Takie słupki wkopywano masowo w okresie budowy twierdzy pod koniec XIX i na początku XX w. znacząc szeroko określone obszary twierdzy. Wytyczały one obszar należący do tzw. Militärfiskus (ZarządGruntów Wojskowych). Zamawiane były w dużych seriach i wykonywane ze standardowej formy w toruńskich zakładach betoniarskich. Początkowo co prawda wykonywano je odkuwając z granitu, ale w późniejszym okresie ze względu na wysokie koszty zastąpiono je tańszym materiałem jakim był solidny beton. Osadzane szczególnie wokół rozmaitych dzieł fortecznych, takich jak forty główne i pośrednie oraz schrony piechoty czy artylerii, często w nieregularnej odległości jeden od drugiego głównie na załamaniach linii prostych. Powoduje to pewne utrudnienie dla ich dzisiejszego zlokalizowania i zidentyfikowania dodatkowo utrudnionego ich częstym niemal całkowitym obecnie pokryciem ziemią lub darnią.

Do dzisiaj istniejące plany twierdzy Toruń dokumentują ówczesne ograniczenia z tym związane. Takie obszary funkcjonujące na terenie twierdz w ówczesnym państwie pruskim, a później cesarstwie niemieckim, stanowiły teren gdzie nie można było samowolnie nic budować. W rejonach fortecznych zdarzały się np. większe obiekty jak cmentarze, ale były i konstrukcje małe i lekkie jak altanki, składziki czy temu podobne obiekty. Aby takie obiekty móc wybudować należało składać odpowiednie podanie do władz wojskowych, bo był to rejon ścisłych ograniczeń inwestycyjnych. O takich ograniczeniach warto poczytać więcej w ustawie pod znamiennym tytułem „O ograniczeniach własności nieruchomej w okolicy twierdz” z 1871 r. (duży plik 3,8 MB)

 

Współczesny słupek graniczny poligonu z lat 60/70-tych spotykany w jego bezpośrednim otoczeniu

Tak więc, co tu porównywać taki drobiazg do takich elementów twierdzy jak forty, schrony czy baterie pancerne? Małe dziedzictwo, ale jednak nasze, toruńskie. Zwłaszcza, że w naszej dzielnicy mamy tak mało zabytków. Wydaje się oczywiste, że należy je chronić, otaczać opieką i zabezpieczać w razie prób usunięcia, dewastacji lub zniszczenia. Również dla tego, że te nasze małe zabytki są obecnie niszczone na potęgę, właściwie bez opamiętania. Wobec wzmożonych i od lat intensywnych prac inwestycyjnych prowadzonych w zakresie infrastruktury - instalacji i uzbrajania terenów, budowy dróg i obiektów kubaturowych powstających na zupełnie nowych obszarach, zajmujących tereny w miejsce obiektów często wyburzanych trzeba próbować je ratować i chronić. Często przy dobrej i rozumnej współpracy z wykonawcami tych prac.

 

Słupki wykopane podczas prac przy ul.Okólnej przygotowane do wywiezienia i utylizacji 

Dla przykładu, w 2014 roku w związku z pracami instalacyjnymi i budową drogi w ulicy Okólnej (pomiędzy ul.Łączną i Andersa) tj. zwiększaniem jej szerokości i zmianą linii przebiegu płotu odgradzającego teren ogródków działkowych przy tej ulicy, brygady z firmy Eurovia usunęły, często w nieświadomy sposób kilka takich słupków fortecznych położonych w starym przebiegu krawędzi ulicy. Dzięki szybkiej interwencji Stowarzyszenia udało się je zabezpieczyć, zachować przed wywiezieniem i likwidacją oraz doprowadzić do ich ponownego osadzenia w nieco tylko zmienionej lokalizacji związanej ze zmianą geometrii drogi, dzięki czemu mamy dziś nową ulicę z historycznymi dobrze widocznymi z drogi elementami twierdzy.

 

Jeden z kilku słupków granicznych po wtórnej lokalizacji w wyniku przebudowy ulicy Okólnej

Podobna sytuacja miała miejsce w ubiegłym 2015 roku podczas gruntownych prac modernizacyjnych prowadzonych przez firmę PBDI na ul. Łódzkiej na odcinku od ul.Andersa do ul.Lipnowskiej. Podczas tych prac wobec dosyć dużego zakresu robót ziemnych również wykopano i porzucono na poboczu taki słupek. Ponownie szybka interwencja uchroniła go przed zniszczeniem, a dzielnicę przed utratą części jej dziedzictwa historycznego. Sam słupek można dziś oglądać wtórnie wkopany obok Fortu nr XIV, po lewej stronie drogi tuż przy wjeździe na jego teren.



Uratowany słupek przy wjeździe do fortu XIV przy ul.Łódzkiej

Komentarze

korekty do tekstu.

Postanowienia ustawy o ograniczeniach budowlanych  z 21 grudnia 1871 roku wprowadzono na terenie twierdzy toruńskiej rozporządzeniem gabinetowym z 1 lutego 1872 roku. 
Wszystkie rejony oznaczone zostały za pomocą stałych znaków, tak zwanych kamieni rejonowych.
Słupki "FG" (Festung Grenze) wyznaczały granice dzieł fortecznych. Były to granitowe lub betonowe słupki, często numerowane i malowane na czerwono lub żółto. Jednak na terenie twierdzy toruńskiej występują także słupki FG bez tych literek i numerów, jednak ich charakterystyczny kształt oznacza, że mamy do czynienia właśnie z słupkami wyznaczającymi niegdyś tereny będące pod administracją Królewskiej Fortyfikacji w Toruniu. 
Narożniki rejonów ograniczeń budowlanych oznaczano słupkami z wyrytymi literami "FR" (Festung Rayon) W przypadku I Rejonu były to słupki graniczne, z wykutymi numerami porządkowymi, oddzielnymi dla każdego fortu. Dla oznaczenia granic III rejonu wkopywano betonowe słupki bez numerów. 
Osobne miejsce w strukturze ograniczeń administracyjnych związanych z funkcjonowaniem pasa fortecznego zajmowały obszary zakazu polowań. Wyznaczano je wokół fortów, w odległości około 100-150 metrów od zewnętrznej krawędzi fos. Granice rejonu łowieckiego wyznaczały półkoliście zakończone betonowe słupki z literami "JR" (Jagd Rayon) lub (częściej) bez nich.  Polowanie było tu dozwolone jedynie za zgodą gubernatora lub komendanta twierdzy. 
 

ad vocem

Dziękuję za informacje, pomimo że to niestety kolejny Anonim (ludzie jakoś odwagi cywilnej nie mają :)))
Przytoczony tekst bardziej UZUPEŁNIA niż KORYGUJE przedstawiony tekst, ale warto tu odnotować, że oznaczenie FG może występować w znaczeniu zarówno Festung Grenze jak i Festung Gebiet, gdyż funkcjonowały one w pewnym czasie równolegle ....
Autor

Dodaj komentarz

Filtered HTML

  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Dozwolone znaczniki HTML: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.

Plain text

  • Znaczniki HTML niedozwolone.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.
CAPTCHA
Poniższe zadanie ma na celu stwierdzenie, czy jesteś człowiekiem, a tym samym przeciwdziałanie spamowi.